Gisteren, 29 oktober, publiceerden we een artikel van Marijke van Hooijdonk over het onderhoud van het kerkhof in Ulvenhout. Vandaag publiceren we het vervolg daarop, over de historie van de begraafplaats.

Ontstaan en aanleg kerkhof

Naast de huidige begraafplaats stond ooit een schuurkerk d.d. 1742. Daar mochten de katholieken – tegen betaling - onder protestants bestuur hun diensten houden. De schuurkerk werd afgebroken in 1903. De beschermde muur van de schuurkerk is overgebleven en nog steeds zichtbaar aan de zuidzijde van de begraafplaats. Aangenomen wordt dat er destijds bij de schuurkerk een kleine begraafplaats was.

Het baarhuisje dateert van iets na 1872. Toen werden volgens de wet op de besmettelijke ziekten en lijkbezorging parochies verplicht een lijkenhuisje in te richten voor het opbaren van overledenen. Achter het baarhuisje – aan de noordzijde - lag toen de grens van het kerkhof.

Met de bouw van kerk en pastorie in 1904 nam het kerkhof haar huidige vorm aan. Later, rond 1960, werd het kerkhof uitgebreid met een strook langs de noordzijde. Daarvoor werden huis en kavel van de familie Bogers opgekocht door de parochie. Piet Bogers voerde destijds een petroleumhandel en een friteszaak op de hoek van de Dorpstraat en het zandpad, nu bekend als de Laurentiusstraat. De tuin van de familie Bogers was diep en liep tot aan het PNEM-huisje.
In de loop van de tijd werd het kerkhof toch te klein en koos de gemeente Nieuw- Ginneken voor een nieuwe openbare begraafplaats tussen Ulvenhout en Bavel. In 1974 werd “De Lichtenberg” geopend.

In totaal zijn er zo’n 400 graven, het merendeel van overleden inwoners van Galder, Strijbeek en Ulvenhout. Daarvan is een 60-tal van historisch belang. De vormgeving van de zerken en grafstenen is dan kenmerkend voor een bepaalde periode en stijl. Verder liggen priesters uit de voormalige parochie begraven, notabelen, familieleden met adellijke titel en enkele ondernemers uit het Ginneken. De oudste zerk dateert van 1834.

Beeldbepalend erfgoed

Een funerair adviseur van de gemeente Breda schreef in een rapport uit 2022:

“Deze begraafplaats heeft cultuurhistorisch belang als toonbeeld van grafmonumenten met een typisch katholieke grafcultuur en graven als getuigenis van de sociale geschiedenis van de voormalige parochie en de dorpen Ulvenhout, Galder en Strijbeek.

De restanten van de Schuurkerkmuur dd. 1742, het baarhuisje dd. rond 1872, het hekwerk met toegangspoort dd. 1904 en de oude monumentale beukenhaag zijn van algemeen belang en rechtvaardigen de beschermde status. Daarnaast zijn er twee oorlogsgraven, die volgens internationale afspraken voor altijd beschermd zijn.

Nu deze begraafplaats sinds 2017 de beschermde status heeft, rusten er geen grafrechten meer op de graven en de ruimplicht geldt ook niet, tenzij de nabestaanden hier om moverende reden op aandringen. Omdat de begraafplaats als geheel beschermd is, is ruimen namelijk niet raadzaam. Dat zou het beeld geen goed doen.

Zolang de nabestaanden traceerbaar zijn, kan de gemeente deze vragen om kapotte zerken te repareren. Daar waar nabestaanden onvindbaar zijn, en zeker daar waar de zerken van historische waarde zijn, is het de taak van de gemeente om deze te repareren.

De begraafplaats is van algemeen belang, vanwege haar ensemblewaarde in samenhang met de onder Rijksmonumentenzorg vallende parochiekerk en pastorie van Ulvenhout als beeldbepalend element in de kern van het dorp Ulvenhout.”